Dev Uthani Ekadashi 2026: Tulsi Vivah, Vrat Vidhi aur Parana Time

🪔
Dev Uthani Ekadashi 2026
Date: Shukravaar, 20 November 2026
Paksha: Kartik Shukla Ekadashi
Tulsi Vivah: 21 November (Dvadashi) ko
Vrat Parana: 21 November, dopahar 1:11 PM se 3:18 PM (Hari Vasara 12:07 PM tak)
Vishesh: Chaturmas samapt — mangal kaarya aaj se shuru

Chaar mahine. Itne waqt tak Bhagwan Vishnu Ksheer Sagar mein Yoganidra mein sote hain — Ashadha Shukla Ekadashi (Devshayani) se lekar Kartik Shukla Ekadashi tak. In chaar mahinon mein koi bhi mangal kaarya nahi hota — na shaadi, na engagement, na grihpravesh. Ghar mein mangal kaaryon ke liye intzaar rehta hai isi ek din ka.

Woh din hai Dev Uthani Ekadashi — jab Vishnu ji ki neend poori hoti hai aur Chaturmas samapt hota hai. Isi din Tulsi Mata ka vivah Shaligram (Vishnu) se rachaya jaata hai. 2026 mein yeh pavan din 20 November (Shukravaar) ko hai.

Quick Answer: Dev Uthani Ekadashi 2026 mein 20 November (Shukravaar) ko hai. Yeh Kartik Shukla Ekadashi hai. Tulsi Vivah agle din 21 November (Dvadashi) ko hoga. Parana 21 November ko dopahar 1:11 PM se 3:18 PM ke beech hoga, kyonki Hari Vasara dopahar 12:07 PM tak rehta hai. Ise Prabodhini Ekadashi aur Dev Uthani Gyaras bhi kaha jaata hai.

Dev Uthani Ekadashi ka Mahatva: Chaturmas ka Ant

Yeh Ekadashi isliye sabse vishesh maani jaati hai kyonki iska seedha asar rozmarra ki zindagi par padta hai — mangal kaaryon par lagi rok khulti hai:

  • Vishnu Prabodhini: “Prabodhini” ka arth hai jagana. Is din Vishnu Bhagwan apni Yoganidra se jagte hain. Chaturmas ke chaar mahinon mein srishti ka sanchalan Bhagwan Shiv ke haath mein hota hai, jiske baad sanchalan punah Vishnu ji sambhalte hain.
  • Mangal kaaryon ka aarambh: Vivah, sagai, mundan, grihpravesh aur naye vyapar ki shuruat Dev Uthani ke baad hi shuru hoti hai.
  • Tulsi Vivah: Dvadashi tithi par Tulsi Mata ka vivah Shaligram se karwaya jaata hai, jo kanyadaan ke barabar punya deta hai.
  • Kartik Maas ka antim mahaparva: Kartik maas mein Deepdaan aur Tulsi poojan ka fal is tithi par sarvadhik maana gaya hai.

Vishnu ke Jaagne ki Katha: Chaturmas kyun hota hai?

Padma Purana ke anusar, Vaman avtaar mein Bhagwan Vishnu ne Daityaraj Bali ka ahankar todne ke baad uski bhakti se prasann hokar vardan maangne ko kaha. Bali ne prarthana ki: “Prabhu, aap sada mere mahal mein nivas karein.”

Vishnu ji ke Patal lok chale jaane par Mata Lakshmi vyakul ho gayin. Unhone Bali ko raksha-sutra baandhkar bhai banaya aur uphar mein apne pati Vishnu ko maang liya. Bali ke anurodh par Bhagwan ne vachan diya ki woh har varsh Ashadha Shukla Ekadashi se Kartik Shukla Ekadashi tak chaar maas Bali ke yahan Yoganidra mein rahenge. Isliye har varsh Kartik Shukla Ekadashi ko unka jaagran utsav manaya jaata hai.

Katha ka saar: Dev Uthani Ekadashi Vishnu aur Bali ke prem aur vachan ka prateek hai. Is din Bhagwan ka swaagat shankh-dhvani aur deepotsav se kiya jaata hai.

Vishnu Jaagran Puja: Kaise Jagaayein Bhagwan Ko

Dashami ki Raat (19 November)

Ek din pehle ghar aur mandir ki safai karein. Tulsi ji ke paas ghee ka diya jalayein aur raat ko satvik bhojan karein (pyaz-lahsun aur anaj ka tyag karein).

Ekadashi Subah — Sankalp

Suryoday se pehle uthein, snan karein aur peele vastra dharan karein. Sankalp mantra bolein:

ॐ विष्णवे नमः। अद्य कार्तिक-शुक्ल-एकादश्यां तिथौ
अहं सर्वपापक्षयार्थं श्रीविष्णुप्रीत्यर्थं
प्रबोधिनी एकादशीव्रतं करिष्ये।
Om Vishnave Namah. Adya Kartika-Shukla-Ekadashyam tithau
aham sarvapaapakshayaartham Shri Vishnu-prityartham
Prabodhini Ekadashi-vratam karishye.
Arth: Hey Vishnu, aaj Kartik Shukla Ekadashi ko main sabhi paap door karne aur aapki priti prapt karne ke liye Prabodhini Ekadashi vrat ka sankalp leta/leti hoon.

Vishnu Jaagran — Shankh Naad aur Aarti

Shaam ya ratri mein parivar sahit aarti aur shankh-naad karein:

  1. Thaal mein ghee ka diya, akshat, peele phool aur Tulsi dal rakhein.
  2. Shankh aur ghanti bajayein.
  3. Bolein: “Uthiye Deva, Baithiye Deva, Paav Pakhariye Deva.”
  4. Yeh Shastriya jaagran mantra padhein:
उत्तिष्ठ गोविन्द त्यज निद्रां जगत्पते।
त्वयि सुप्ते जगन्नाथ जगत् सुप्तं भवेदिदम्।।
उत्थिते चेष्टते सर्वं उत्तिष्ठोत्तिष्ठ माधव॥
Uttishtha Govinda tyaja nidraam jagatpate.
Tvayi supte Jagannatha jagat suptam bhaved-idam.
Utthite cheshtate sarvam uttishthottishtha Madhava.
Arth: Hey Govind! Neend ka tyag kijiye. Hey Jagannath! Aapke sone par samast srishti so jaati hai aur aapke jaagne par sabhi mein chetna laut aati hai. Kripa karke jaagiye.

Parana Timing 2026: Dopahar Ka Vishesh Muhurat

⚠️ Devutthana Parana 2026 — Subah Nahi, Dopahar 1:11 PM ke Baad

21 November 2026 ko Delhi mein Hari Vasara dopahar 12:07 PM tak rahega. Shastron ke anusar Hari Vasara mein parana karna poori tarah varjit hai. Isliye Smartha parana window dopahar 1:11 PM se 3:18 PM ke beech rahegi. Subah 6–9 AM ke beech bhojan grahan na karein.

Tulsi Vivah 2026: Kab aur Kaise Karein

Tulsi Vivah Dvadashi tithi (21 November) ko shastriya vidhi se manaya jaata hai. Tulsi ji ka vivah Shaligram ji ke sath mandap banakar kiya jaata hai.

Tulsi Vivah Samagri

Samagri Upyog
Tulsi ka paudha Dulhan swaroop (Mata Tulsi)
Shaligram Shila ya Vishnu murti Var swaroop (Bhagwan Vishnu)
Ganna (Sugarcane) Vivah ka mandap banane ke liye
Laal Chunri, Sindoor, Haldi Mata Tulsi ka shringar
Panchamrit, Mithaayi, Ber, Amla Bhog aur prasad hetu

Tulsi Vivah Mantra

ॐ तुलस्यै नमः।
देवी त्वं विष्णुपत्नी त्वं विष्णुप्रिया सदा।
पूजयामि सदा भक्त्या वरदा भव मे सदा॥
Om Tulasyai Namah.
Devi tvam Vishnu-patni tvam Vishnu-priya sadaa.
Poojayaami sadaa bhaktyaa varadaa bhava me sadaa.
Arth: Hey Devi Tulasi! Aap Vishnu-patni aur prabhu ko sada priya hain. Main bhakti-bhav se aapka poojan karta hoon, mujh par kripa banaye rakhein.

Dev Uthani ke Baad Shubh Vivah Muhurt 2026

Dev Uthani Ekadashi ke baad November aur December 2026 ke mukhya shubh vivah muhurt neeche diye gaye hain:

Mahina Shubh Vivah Muhurt (Dev Uthani ke Baad)
November 2026 21 (Tulsi Vivah), 22, 24, 25, 26, 28
December 2026 2, 3, 4, 8, 9, 10, 11, 14
January 2027 Makar Sankranti (14 Jan) ke baad shuru honge

Yeh Galtiyan Mat Karein

Galti 1: 21 November ko subah-subah parana kar lena
Is saal Hari Vasara dopahar 12:07 PM tak hai. Subah parana karna shastriya niyam ke khilaf hoga. 1:11 PM ke baad hi parana karein.
Galti 2: Vishnu Jaagran mantra skip karna
Sirf fast rakhna kaafi nahi hai. Dev Uthani par shankh-naad aur “Uttishtha Govinda” mantra dwara prabhu ko jagana is vrat ka pradhan ang hai.
Galti 3: Dev Uthani se pehle mangal kaarya karna
Chaturmas 20 November ko samapt hota hai. Isse pehle shaadi ya grihpravesh jaise mangal kaarya shastron mein nishedh hain.
Galti 4: Tulsi patta todna
Ekadashi aur Dvadashi ke din Tulsi patta todna varjit hai. Puja ke liye ek din pehle tod kar rakhein ya neeche gire hue patte istemal karein.

देव उठानी एकादशी: भगवान विष्णु का शयन समाप्त

देव उठानी एकादशी का महत्व केवल धार्मिक उपवास तक सीमित नहीं है, बल्कि यह सनातन संस्कृति में सभी शुभ और मांगलिक कार्यों के आरंभ का प्रतीक है। चार महीने से रुके हुए विवाह, गृह प्रवेश और मुंडन संस्कार इसी दिन से पुनः प्रारंभ होते हैं।

इस दिन तुलसी विवाह का विशेष विधान है। तुलसी जी का विवाह भगवान शालिग्राम के साथ पूरे विधि-विधान और मंगल गीतों के साथ संपन्न कराया जाता है, जिससे गृहस्थ जीवन में सुख, शांति और समृद्धि आती है।

2026 में देव उठानी (प्रबोधिनी) एकादशी 20 नवंबर (शुक्रवार) को है। इस दिन व्रत रखकर शाम को भगवान विष्णु के समक्ष शंख बजाकर ‘उत्तिष्ठ गोविंद’ मंत्र से उन्हें जगाएं और चतुर्मास व्रत की पूर्णाहूति करें।

Aksar Pooche Jaane Wale Sawaal

Dev Uthani Ekadashi 2026 mein kab hai?
Dev Uthani Ekadashi 2026 mein 20 November (Shukravaar) ko hai. Yeh Kartik Shukla Ekadashi hai. Tulsi Vivah agle din 21 November (Dvadashi) ko hoga. Parana 21 November ko dopahar 1:11 PM se 3:18 PM ke beech hoga.
Tulsi Vivah 2026 mein kab hai?
Tulsi Vivah 2026 mein 21 November (Shanivar, Dvadashi) ko hoga. Dvadashi tithi Tulsi Vivah ke liye sarvadhik shubh maani jaati hai.
Dev Uthani Ekadashi 2026 parana time kya hai?
Dev Uthani Ekadashi ka parana 21 November ko dopahar 1:11 PM se 3:18 PM ke beech karna chahiye, kyonki Hari Vasara dopahar 12:07 PM tak chalega.
Dev Uthani ke baad shaadi ke muhurt kab se shuru hain?
20 November ko Bhagwan Vishnu ke jaagne ke baad, 21 November (Tulsi Vivah) se shaadiyon ke shubh muhurt shuru hote hain. November mein 21, 22, 24, 25, 26, 28 aur December mein 2 se 14 December tak shubh lagn hain.
Devshayani aur Dev Uthani Ekadashi mein kya fark hai?
Devshayani Ekadashi (Ashadha Shukla) se Chaturmas shuru hota hai aur Vishnu shayan mein jaate hain. Dev Uthani Ekadashi (Kartik Shukla) par Vishnu jaagte hain aur Chaturmas samapt hota hai.
Prabodhini Ekadashi aur Dev Uthani Ekadashi ek hi hai?
Haan, dono ek hi tithi ke naam hain. Ise Haribodhini Ekadashi aur Dev Uthani Gyaras bhi kaha jaata hai. “Prabodhini” ka arth hai jagana.
Sources aur Sandarbh:

  1. Padma Purana — Vishnu Chaturmas aur Dev Uthani Ekadashi Mahatmya
  2. Skanda Purana — Tulsi Vivah Vidhi aur Hari Vasara Niyam
  3. Bhavisyottara Purana — Kartik Maas Mahatmya
  4. Drik Panchang 2026 — Kartik Shukla Ekadashi tithi aur parana timings
  5. ISKCON Desire Tree — Prabodhini (Dev Uthani) Ekadashi


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *